Z perspektywy medycznej, przewlekły stres powoduje długotrwałą aktywację osi podwzgórze–przysadka–nadnercza (HPA), prowadząc do nadprodukcji kortyzolu – hormonu stresu. Utrzymujące się wysokie stężenie kortyzolu może zaburzać wiele układów w organizmie, m.in. odpornościowy, pokarmowy, sercowo-naczyniowy i mięśniowo-szkieletowy.

Spis treści

• Objawy somatyczne przewlekłego stresu
• Jak stres wpływa na układy organizmu?
  • Układ sercowo-naczyniowy
  • Układ pokarmowy
  • Układ odpornościowy
• Stres a układ mięśniowo-szkieletowy
  • Najczęstsze objawy somatyczne w obrębie układu ruchu związane ze stresem:
• Diagnostyka i leczenie – podejście interdyscyplinarne
• Skuteczne metody łagodzenia skutków przewlekłego stresu
  • 1. Psychoterapia
  • 2. Fizjoterapia
  • 3. Osteopatia

Objawy somatyczne przewlekłego stresu

Stres nie zawsze objawia się napięciem psychicznym – bardzo często pierwsze symptomy dotyczą ciała. W codziennej praktyce lekarskiej i fizjoterapeutycznej obserwuje się liczne dolegliwości o podłożu psychosomatycznym, których pacjenci nie wiążą bezpośrednio z emocjami. Do najczęstszych należą:

• Bóle głowy i migreny – szczególnie napięciowe, spowodowane wzmożonym napięciem mięśni karku i obręczy barkowej.
• Bóle pleców – zwłaszcza odcinka lędźwiowego i piersiowego, wynikające z przewlekłego napięcia mięśni.
• Zaburzenia trawienne – takie jak zgaga, zespół jelita drażliwego (IBS), nudności, wzdęcia.
• Kołatanie serca i duszności – objawy podobne do tych występujących w chorobach kardiologicznych, często bez organicznej przyczyny.
• Zaburzenia snu – trudności z zasypianiem, częste wybudzenia, uczucie zmęczenia mimo snu.
• Zaburzenia miesiączkowania – u kobiet stres może wpływać na gospodarkę hormonalną i cykl menstruacyjny.
• Nadmierne napięcie mięśniowe – prowadzące do ograniczenia ruchomości i bólu stawów.

Wszystkie te objawy mogą mieć swoje źródło w nadmiernej aktywności autonomicznego układu nerwowego, w szczególności części współczulnej (sympatycznej), która odpowiada za reakcję organizmu na stres.

Jak stres wpływa na układy organizmu?

Układ sercowo-naczyniowy

Przewlekły stres prowadzi do zwiększonego napięcia układu współczulnego, co skutkuje stałym pobudzeniem serca oraz wzrostem ciśnienia tętniczego krwi. Nadmierne wydzielanie adrenaliny i kortyzolu powoduje zwężenie naczyń krwionośnych, co z czasem może prowadzić do:

• nadciśnienia tętniczego,
• zaburzeń rytmu serca,
• przyspieszonego rozwoju miażdżycy,
• zwiększonego ryzyka zawału serca i udaru mózgu.

W badaniach epidemiologicznych wykazano, że osoby narażone na długotrwały stres mają istotnie wyższe ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych niż osoby o niskim poziomie stresu¹.

Układ pokarmowy

Układ pokarmowy jest jednym z najbardziej wrażliwych na działanie stresu. Przewlekłe napięcie nerwowe może skutkować:

• nasileniem objawów zespołu jelita drażliwego (IBS),
• zaburzeniami motoryki jelit (zaparcia, biegunki),
• refluksem żołądkowo-przełykowym (GERD),
• wrzodami żołądka i dwunastnicy (na skutek wzrostu kwasowości soku żołądkowego),
• zaburzeniami łaknienia – zarówno jego zwiększeniem, jak i brakiem.

Stres powoduje zmianę równowagi mikrobioty jelitowej, co dodatkowo osłabia funkcje bariery jelitowej i sprzyja rozwojowi stanu zapalnego w organizmie.

Układ odpornościowy

Wysoki poziom kortyzolu działa immunosupresyjnie – hamuje reakcje zapalne i zmniejsza zdolność organizmu do zwalczania infekcji. Osoby żyjące w przewlekłym stresie częściej chorują na infekcje wirusowe (np. przeziębienie, opryszczkę), trudniej goją im się rany, a także wykazują większe ryzyko rozwoju chorób autoimmunologicznych (np. reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczyca).

Dodatkowo, stres jest czynnikiem wpływającym na przebieg chorób przewlekłych – może zaostrzać objawy chorób zapalnych jelit (np. choroba Leśniowskiego-Crohna), łagodzić lub pogarszać przebieg nowotworów, a także wpływać na przebieg cukrzycy.

Stres a układ mięśniowo-szkieletowy

Ciało człowieka reaguje na stres poprzez zwiększenie napięcia mięśniowego – jest to reakcja adaptacyjna, która w sytuacjach krótkotrwałych umożliwia działanie i ochronę organizmu. Jednak gdy napięcie utrzymuje się zbyt długo, może prowadzić do przewlekłych dolegliwości bólowych i ograniczeń funkcjonalnych.

Najczęstsze objawy somatyczne w obrębie układu ruchu związane ze stresem:

• Przewlekłe bóle karku i barków – wynikające z długotrwałego skurczu mięśni czworobocznych, dźwigacza łopatki i mięśni przykręgosłupowych.
• Bóle pleców i kręgosłupa lędźwiowego – powodowane przez chroniczne napięcie mięśni stabilizujących tułów.
• Bruksizm (zgrzytanie zębami) – typowa odpowiedź na stres, mogąca prowadzić do bólu stawu skroniowo-żuchwowego, bólu głowy i nadwrażliwości zębów.
• Zaburzenia postawy ciała – osoby pod wpływem chronicznego stresu przyjmują często zamkniętą, zgarbioną sylwetkę, z wysuniętą głową i uniesionymi barkami.
• Bóle stawów bez uchwytnej przyczyny zapalnej – tzw. dolegliwości czynnościowe, w których kluczową rolę odgrywa nadmierna aktywność układu nerwowego.

Zaburzenia napięcia mięśniowego mogą także wpływać na układ oddechowy – skrócenie i napięcie mięśni klatki piersiowej ogranicza swobodny oddech, co dodatkowo nasila uczucie lęku i niepokoju.

Diagnostyka i leczenie – podejście interdyscyplinarne

W przypadku podejrzenia, że dolegliwości mają związek ze stresem, istotna jest szeroka diagnostyka wykluczająca przyczyny organiczne. Warto wykonać badania laboratoryjne (np. morfologia, TSH, poziom witaminy D), obrazowe (RTG, USG), a także skonsultować się z lekarzem rodzinnym, neurologiem, internistą lub reumatologiem – w zależności od objawów.

Jednocześnie coraz więcej specjalistów medycznych zwraca uwagę na potrzebę współpracy z fizjoterapeutami, osteopatami oraz psychologami. Takie kompleksowe podejście przynosi lepsze efekty terapeutyczne, szczególnie w leczeniu bólu przewlekłego, zespołów psychosomatycznych i funkcjonalnych.

Skuteczne metody łagodzenia skutków przewlekłego stresu

Leczenie skutków przewlekłego stresu wymaga podejścia holistycznego – obejmującego zarówno ciało, jak i psychikę. Poniżej przedstawiamy najczęściej stosowane metody terapeutyczne, których skuteczność potwierdzają zarówno obserwacje kliniczne, jak i badania naukowe.

1. Psychoterapia

Jedną z podstawowych metod leczenia zaburzeń psychosomatycznych jest psychoterapia. Szczególnie skuteczne w kontekście stresu są:

• Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – uczy identyfikowania i modyfikowania negatywnych schematów myślowych.
• Terapia schematów – pomocna w pracy z długotrwałymi wzorcami funkcjonowania emocjonalnego.
• Terapia skoncentrowana na emocjach – wspiera lepsze rozumienie i regulację emocji, które mogą wpływać na zdrowie fizyczne.

Warto również wspomnieć o technikach uważności (mindfulness), które pomagają pacjentom nauczyć się funkcjonować w „tu i teraz”, zmniejszając napięcie i poprawiając odporność psychiczną.

2. Fizjoterapia

Fizjoterapia odgrywa ogromną rolę w leczeniu somatycznych skutków stresu. Terapeuci dobierają indywidualnie metody pracy w zależności od dominujących objawów. Najczęściej wykorzystywane są:

• Terapia manualna – techniki rozluźniające napięte mięśnie, mobilizujące stawy i poprawiające ukrwienie.
• Kinezyterapia – indywidualnie dobrane ćwiczenia ruchowe wspierające funkcjonowanie układu mięśniowo-szkieletowego i poprawiające postawę ciała.
• Trening oddechowy i relaksacja – nauka prawidłowego toru oddechowego, który reguluje napięcie nerwowe i wspiera działanie układu przywspółczulnego.
• Fizykoterapia – stosowanie metod takich jak elektroterapia, światłolecznictwo czy ciepłolecznictwo w celu redukcji bólu.

3. Osteopatia

Osteopatia, jako system diagnozowania i leczenia oparty na manualnej pracy z ciałem, może przynieść ulgę pacjentom doświadczającym skutków przewlekłego stresu. Osteopata analizuje napięcia w ciele i wpływ stresu na struktury układu nerwowego, powięziowego i trzewnego. Techniki stosowane w terapii:

• Techniki czaszkowo-krzyżowe – wpływające na napięcie układu nerwowego i poprawę równowagi autonomicznej.
• Techniki mięśniowo-powięziowe – redukujące przewlekłe napięcia i przywracające prawidłowe wzorce ruchowe.
• Terapia wisceralna – wspomagająca funkcjonowanie narządów wewnętrznych, które mogą być zaburzone przez stres (np. układ pokarmowy).

Ciało człowieka pozostaje w nierozerwalnej korelacji z odczuwalnym dobrostanem psychicznym. Udowodniono, że bakterie jelitowe odpowiadają za wytwarzanie serotoniny, określanej jako hormon szczęścia. W konsekwencji jakość spożywanego jedzenia nie pozostaje obojętne także na samopoczucie. Naukowcy dostrzegli, że nerw błędny (główny nerw przywspółczulny w ludzkim organizmie) odpowiada nie tylko za prawidłowe dostarczanie informacji i poleceń z mózgu ukierunkowanych w stronę narządów wewnętrznych, ale przede wszystkim umożliwia odbiór sygnałów z organów i przesłanie ich w stronę ośrodkowego układu nerwowego. 

Coraz częściej dostrzegalny jest związek pomiędzy „chorymi” jelitami a rozwojem problemów psychicznych, szczególnie depresji. W pierwszej kolejności warto zadbać o właściwe odżywianie i posiadanie zbilansowanej diety, a także rezygnację ze śmieciowego żywienia. Jednocześnie bardzo ważna jest troska o osteopatyczną terapię narządów wewnętrznych. Dzięki temu możliwe jest stworzenie odpowiedniego środowiska do rozwoju flory bakteryjnej jelit. 

W kontekście wpływu ciała na psychikę rozpatrywana jest także przepona. W języku greckim określana jest jako „phren”. Te greckie słowo spotykane jest także w nazwie schizofrenii. W rezultacie można dostrzec zbieżność nazw, która była powstała za sprawą nestorów medycyny. Zatem, czy przeponę i schizofrenię coś łączy? Trudne jest jednoznaczne wskazanie związku pomiędzy tymi kwestiami. Jednak sposób, w jaki oddychamy, a także ilość wdychanego i wydanego powietrza posiada bezpośredni związek ze sposobem funkcjonowania psychiki. Należy pamiętać, że przepona to mięsień charakteryzujący się posiadaniem bezpośredniej i silnej reakcji na traumy oraz problemy psychiczne. Przepona potrafi kumulować w sobie napięcia. Regularne i prawidłowo dobrane ćwiczenia osteopatyczne z przeponą są krokiem w stronę niwelowania napięć, a także odnowienia nawyku prawidłowego sposobu oddychania. Właściwa fizjologia oddychania umożliwia prawidłowe natlenienie organizmu. Dzięki temu natleniona krew dociera do mózgu, narządów wewnętrznych i pozostałych tkanek organizmu, co przekłada się również na dobre samopoczucie. 

Osteopatia – ukojenie dla duszy i ciała

Ludzka psychika posiada bezpośrednie przełożenie na odczuwanie bólu i napięć. Każda z traum psychicznych pozostawia po sobie ślad w strukturach ciała. Tworzą się cysty energetyczne, miejsce nagromadzonej energii emocjonalnej w danym obszarze ciała. Wydarzenie sprawiło, że przeżycie uległo traumatyzacji i spowodowało uwięzienie złej energii w organizmie. Te miejsce uległo swoistemu odseparowaniu od pozostałej części ciała. Cysty energetyczne posiadają zdolność do podbierania energii z sąsiednich obszarów, co zaburza prawidłowe funkcjonowanie. 

Praca z wykwalifikowanym osteopatą psychosomatycznym umożliwia kompleksowe zredukowanie cyst energetycznych. Jest to określane jako „uwolnienie somato-emocjonalne. W trakcie przeprowadzanej terapii bardzo często dochodzi do żywiołowych reakcji, m.in. gwałtownego płaczu lub wybuchów niekontrolowanego śmiechu. Niemożliwe jest skontrolowanie spontanicznych ruchów ciała. 

Zwalczenie cyst energetycznych jest krokiem do uzyskania harmonii zarówno fizycznej, emocjonalnej i duchowej. Z tego poziomu można uzyskać wgląd w przeżyte doświadczenia psychiczne. Łatwiej jest je zrozumieć, zinterpretować, a także scalić z posiadanymi cechami osobowości. Zapanowanie nad somatyzacją to krok w stronę opanowania dolegliwości cielesnych o podłożu psychologicznym. Najczęściej dostrzegalna jest poprawa w obrębie kręgosłupa i zredukowania odczuwalnych bóli o charakterze nieswoistym.Dotyczy to również dolegliwości ze strony układu trawiennego i oddechowego. Systematyczna praca ze specjalistą osteopatii psychosomatycznej pozwoli na poprawę odczuwalnego komfortu. 

W przypadku osób, które dążą do uzyskania uwolnienia somato-emocjonalnego, rekomendowane jest zastosowanie terapii czaszkowo-krzyżowej, teparii powięziowej, terapii wisceralnej. Polecane jest także równoważenie napięć więzadłowych, membranowych i płynnych. Oczekiwane rezultaty przynosi terapia struktur somatycznych. Ostatecznego wyboru sposobu uwolnienia dobiera się na podstawie rozmowy i doświadczenia specjalisty. Nierzadko pozytywne rezultaty dostrzegalne są już po pierwszej sesji, jednak istotne jest zaangażowanie obydwóch stron. 

UMÓW WIZYTĘ U OSTEOPATY W CENTRUM OSTEOHELP.PL

Zaburzenia nerwicowe? Jest na to sposób!

Sprawdź wolne terminy w kalendarzu wizyt i umów się ze specjalistą już teraz!

Zaplanuj wizytę

Dlaczego boli mnie czubek głowy?

Po pierwsze warto doprecyzować czym jest wspomniany ‘czubek głowy’. Mówimy o okolicy potylicznej lub potyliczno-ciemieniowej głowy. Najczęściej dolegliwości powoduje migrena lub jest to ból napięciowy. Oczywiście, winowajcą może też być gwałtowny i znaczny wzrost ciśnienia tętniczego. Dolegliwości bólowe zlokalizowane na czubku głowy mogą też być skutkiem zapalenia zatoki klinowej lub pęknięciem tętniaka tętnic mózgowych. Ból czubka głowy również może być konsekwencją nadmiernego wysiłku fizycznego lub nerwicy. Warto bliżej przyjrzeć się kilku z wymienionych wyżej możliwym przyczynom wspomnianych dolegliwości bólowych:

1. Ból czubka głowy spowodowany zapaleniem zatok→ Często zdarza się, że przy zapaleniu zatoki klinowej pojawiają się dolegliwości bólowe zlokalizowane na czubku głowy. Dzieje się tak szczególnie gdy choroba zatok jest przewlekła i nieleczona. Ból czubka głowy pojawia się też gdy dochodzi do mukowiscydozy, urazów lub do nadkażenia błony śluzowej zatok bakteriami. Dolegliwości bólowe czubka głowy spowodowane zapaleniem zatoki klinowej są niezwykle silne. Ból dodatkowo rośnie przy pochylaniu głowy. Często dolegliwości bólowe czubka głowy występują w towarzystwie gorączki oraz zmęczenia. Nie należy bagatelizować zapalenia zatoki klinowej, bo może skutkować upośledzeniem węchu, zapaleniem zatoki jamistej, zapaleniem nerwu wzrokowego czy nawet zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych.

• Ból czubka głowy związany z migreną→ Migrenowe dolegliwości bólowe umiejscowione na czubku głowy miewają bardzo uporczywy, silny i dokuczliwy charakter. Pojawiają się nagle, napadowo. Wspomniany ból występuje z aurą. Nierzadko pacjenta mogą spotkać zawroty głowy, mdłości, nudności oraz zaburzenia widzenia. Oprócz czubka głowy ból migrenowy zlokalizowany jest z przodu i z boku głowy. Przeważnie dotyczy tylko jednej strony.

• Napięciowy ból czubka głowy→ Zdecydowanie najbardziej popularna przyczyna bólu odczuwanego na czubku głowy to właśnie ból napięciowy. Jest konsekwencją napięcia mięśni szyi i karku. Pacjenci opisują wspomniany ból jako doświadczenie ucisku w głowie. Padają też następujące opisy: ból tępy, ściskający, ćmiący, obezwładniający, opasujący całą głowę. Oprócz czubka głowy, ból napięciowy występuje czasami w towarzystwie dolegliwości bólowych napinanych mięśni.

• Inne powody dolegliwości bólowych czubka głowy→ Ból na czubku głowy może mieć charakter wtórny lub pierwotny. Może zostać wywołany jako konsekwencja innej choroby albo pojawiać się jako reakcja na określone czynniki, przykładowo: gwałtowny i znaczny wzrost ciśnienia tętniczego. Dolegliwości bólowe czubka głowy związane z nerwicą natomiast objawiają się bólem skóry głowy. Napadowy, wyjątkowo intensywny ból czubka głowy, który promieniuje z potylicy do okolicy czołowej nierzadko jest konsekwencją pęknięcia tętniaka tętnic mózgowych.

Jak pozbyć się bólu na czubku głowy?

Kluczem do skutecznego zwalczenia dolegliwości bólowych umiejscowionych na czubku głowy jest odpowiednia diagnostyka. Konsultacja ze specjalistą to absolutna konieczność jeśli chcemy pozbyć się uporczywego bólu. Zazwyczaj lekarz zleci też określone badania i wyznaczy kierunek leczenia w oparciu o wywiad. Mogą paść pytania o nasilenie dolegliwości bólowych, ich charakter, umiejscowienie, jak często się pojawiają a także o sytuacje oraz czynniki, które sprawiają, że wspomniane dolegliwości się pojawiają lub nasilają.

Diagnostyka dolegliwości o charakterze bólowym głowy rozpoczyna się od wykluczenia ich wtórnego charakteru. Badania lekarskie nierzadko odkrywają patologie, przykładowo wysokie ciśnienie tętnicze. Sprecyzowanie źródła dolegliwości często zbiega się z opanowaniem sytuacji zdrowotnej pacjenta. Terapia przyczyny pierwotnej pozwala pozbyć się wtórnych bólów głowy.

Jeśli chodzi o leczenie medyczne to lekarz pierwszego kontaktu najczęściej kieruje pacjenta do laryngologa lub neurologa na konsultację albo zleca badania obrazowe takie jak rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa.

Na pewno w leczeniu dolegliwości bólowych głowy trzeba uważać na leki przeciwbólowe takie jak ibuprofen lub paracetamol. To co powinno doraźnie przynieść ulgę na dłuższą metę może powodować nieodwracalne uszkodzenia nerek, wątroby czy żołądka. Nie mówiąc już o niebezpieczeństwach związanych z uzależnieniem i idącymi za nim zaburzeniami psychicznymi.

Nieco rzadziej występują sytuacje gdzie dolegliwości bólowe głowy są związane z zaburzeniami pracy aparatu mięśniowo-stawowego szyi. Wówczas efektywną metodą leczenia jest zabieg wstrzyknięcia w okolice nerwu potylicznego leku steroidowego lub znieczulającego. Zwyczajowo nazywa się wspomniany zabieg ‘blokadą nerwu’. Natomiast w przypadku zapalenia zatoki klinowej wymagane jest specjalistyczne leczenie u lekarza laryngologa. Często lekarze proponują pacjentom leki sterydowe lub antybiotyki.

Warto wspomnieć, że aby pozbyć się bólu napięciowego trzeba zminimalizować sytuacje generujące stres psychiczny. Należy też wyeliminować napięcie mięśni głowy i szyi za pomocą terapii sztywności wspomnianych partii mięśniowych. Warto w tym celu udać się do fizjoterapeuty bądź osteopaty, który zaproponuje odpowiednią terapię. Osteopata podda terapii również wady postawy, mogące przyczyniać się do występowania napięć. Specjaliści zwracają też uwagę na pozytywne skutki ćwiczeń rozluźniających takich jak przykładowo joga. Wspomagająco pacjent powinien również przestrzegać zasad racjonalnego odżywiania i dbać o regularny ruch oraz wypoczynek. Niezwykle istotne jest też dbanie o optymalną ilość i jakość snu.

Dlaczego w ciąży boli głowa?

Za dolegliwości bólowe głowy w pierwszym trymestrze przeważnie odpowiadają zmiany hormonalne. Mówiąc dokładniej- zwiększona produkcja progesteronu oraz estrogenów. Na pojawienie się bólu głowy mogą też wpływać następujące czynniki:

• przyjmowanie niedostatecznej ilości płynów,
• niewłaściwa dieta,
• zmęczenie,
• nieodpowiednia długość snu,
• stres,
• hałas,
• siedzący tryb życia,
• brak aktywności na świeżym powietrzu.

Kiedy należy skonsultować się z lekarzem?

Chociaż dolegliwości bólowe głowy w okresie ciąży przeważnie nie powinny niepokoić, powinno się uważnie przyglądać innym towarzyszącym im objawom i w razie jakichkolwiek wątpliwości skonsultować się ze specjalistą.

Przykładowo, dolegliwości bólowe umiejscowione z tyłu głowy pojawiające się rano w towarzystwie dzwonienia w uszach mogą świadczyć o nadciśnieniu tętniczym albo bardzo groźnym zatruciu ciążowym. Jeżeli ciśnienie pacjentki przekracza 135/85 mm Hg trzeba natychmiast udać się do lekarza. Oprócz tego należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem w sytuacji gdy występuje, któryś z poniżej wymienionych objawów:

• gorączka ponad 38 st. C,
• zawroty głowy,
• zaburzenia widzenia,
• sztywnienie karku,
• bezwład rąk,
• bezwład nóg,
• drgawki,
• obrzęki,
• wymioty,
• nudności,
• wyjątkowo nietypowe lub silne bóle głowy.

Wyżej wymienione objawy mogą sygnalizować choroby i stany zagrażające życiu lub zdrowiu kobiety w ciąży. Absolutnie nie wolno ich bagatelizować. Należy reagować natychmiast.

Domowe sposoby na ból głowy w ciąży

Istnieje wiele sprawdzonych sposobów, które pozwalają zminimalizować występowanie dolegliwości bólowych głowy w ciąży. Wspomniane metody zostały wymienione poniżej:

• odpoczynek w ciemnym, cichym i wywietrzonym pomieszczeniu,
• chłodny okład położony na czoło,
• włożenie stóp do miski z ciepłą wodą,
• delikatny masaż karku, szyi, twarzy i głowy,
• piętnaście minut relaksu w ciepłej kąpieli,
• Ćwiczenia łagodzące napięcie mięśni (przykładowo: pochylanie głowy naprzemiennie na obydwa boki i trzymanie jej przez chwilę w takiej pozycji).

Jeśli nie zadziała ani jeden z proponowanych wyżej sposobów, można po konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę przyjąć jedną tabletkę zawierającą paracetamol.

Zapobieganie dolegliwościom bólowym głowy w ciąży

Aby zminimalizować ryzyko pojawienia się bólu głowy w ciąży, szczególnie podczas drugiego i trzeciego trymestru, trzeba dbać o higieniczny i zdrowy tryb życia. Niedobór magnezu może powodować dokuczliwe uczucie napięcia w głowie. Dlatego warto pilnować by w codziennej diecie znalazły się produkty bogate w magnez jak przykładowo:

• biała fasola,
• soja,
• mąka razowa,
• pestki dyni,
• musli,
• migdały,
• kakao,
• banany,
• jeżyny,
• kasza gryczana.

Bardzo istotne w ciąży jest też odpowiednie nawodnienie. Nawet niewielkie odwodnienie może powodować dolegliwości bólowe głowy. Trzeba unikać gęstych soków, herbaty i kawy, bo mogą zaburzać proces wchłaniania płynów a nawet sprzyjać ich utracie. W reakcji na pragnienie najlepiej sięgać po wodę niegazowaną o niskiej zawartości minerałów. Taka woda nie tylko zaspokoi pragnienie i zapewni odpowiedni poziom nawodnienia ale również nie obciąża nerek pacjentki.

Warto też zwrócić uwagę na rolę regularnego odpoczynku. Specjaliści zalecają kobietom w ciąży osiem do dziesięciu godzin snu oraz krótkie poobiednie drzemki. Żeby nadmiernie nie obciążać kręgosłupa(co może prowadzić do bólu głowy) dobrze jest wybierać materace o umiarkowanej miękkości.

Dane służby zdrowia informują, że statystycznie dwóch lub trzech pacjentów spotyka chroniczny nawrót napięciowego bólu głowy. Wspomniany ból może pojawić się ponad piętnaście razy w miesiącu. Taki stan rzeczy może trwać aż trzy miesiące pod rząd. Dla przykładu, połowa dorosłych brytyjczyków doświadcza napięciowego bólu głowy raz lub dwa razy w każdym miesiącu. Bardzo istotne jest, żeby poprawnie zdiagnozować napięciowe dolegliwości bólowe głowy, bo tylko w ten sposób jest szansa na ich wyeliminowanie. Napięciowy ból głowy często mylnie diagnozowany jest jako migrena.

Migrenowy ból głowy

Dane służby zdrowia podają do wiadomości, że migrena dotyka co piątą kobietę oraz co piętnastego mężczyznę. Migrena pojawia się znacznie rzadziej niż inne dolegliwości bólowe głowy, przykładowo: napięciowe. Aczkolwiek objawy migreny są zazwyczaj znacznie bardziej bolesne niż przy innych dolegliwościach bólowych głowy. Pacjenci cierpiący na migrenowe bóle głowy opisują je jako silny pulsujący ból z jednej strony głowy. Migrena może powodować również następujące objawy:

• nudności,
• wymioty,
• nadwrażliwość na światło,
• nadwrażliwość na dźwięk,
• osłabienie.

Napięciowy ból głowy – objawy

Dolegliwości bólowe głowy o charakterze napięciowym utrzymują od około trzydziestu minut nawet do paru dni. W przeciwieństwie do migreny, ataki napięciowego bólu głowy przebiegają łagodniej i nie zaburzają codziennych aktywności. Najpopularniejsze objawy napięciowego bólu głowy to:

• uczucie ciśnienia za oczami,
• ból i uczucie odrętwienia,
• ciągły ból po obydwu stronach głowy,
• napięte lub bolące mięśnie karku.

Co powoduje napięciowy ból głowy?

Dolegliwości bólowe głowy o charakterze napięciowym opisywane są jako ‘pierwotny zespół bólowy’. Innymi słowy, ból jest objawem o nieznanej przyczynie. Za jeden z najczęstszych czynników przyczyniających się do powstawania napięciowego bólu głowy uważa się stres. Sytuacje napięcia emocjonalnego generujące stres towarzyszą nam każdego dnia. Od prozaicznych sytuacji w pracy po problemy rodzinne. Niezwykle trudno jest całkowicie wyeliminować stres ale w sytuacji gdy nie podejmujemy wysiłku aby go zminimalizować jesteśmy zagrożeni napięciowym bólem głowy. Poniżej zostały wymienione inne czynniki potencjalnie wywołujące napięciowe dolegliwości bólowe głowy:

• niewystarczająca ilość wypoczynku,
• złe nawyki żywieniowe,
• niepokój,
• stres mentalny lub emocjonalny,
• depresja,
• przemęczenie,
• niedożywienie,
• odwodnienie,
• zmęczenie oczu,
• ekspozycja na hałas,
• brak aktywności fizycznej,
• ekspozycja na nieprzyjemne zapachy.

          Napięciowe dolegliwości bólowe głowy występujące epizodycznie nierzadko wynikają z pojedynczego wydarzenia o dużym ładunku stresowym albo z nagromadzonego stresu na przestrzeni czasu. Regularne, silne skurcze mięśni barków, karku i głowy mogą doprowadzić do chronicznych bólów głowy.

Jak można zminimalizować napięciowy ból głowy?

Ulgę w napięciowych dolegliwościach bólowych głowy przynosi doraźne podanie leków przeciwbólowych. Niestety, efekt jest chwilowy. Za znacznie skuteczniejszą metodę uważa się wprowadzenie zmian w stylu życia. Poniżej zostały wymienione sprawdzone sposoby na radzenie sobie ze wspomnianym bólem głowy:

1. Techniki relaksacyjne→ stres powodujący napięciowe dolegliwości bólowe głowy może zostać zminimalizowany lub wyeliminowany za pomocą zmiany trybu życia i przykładowo: znalezieniu nowego hobby. Ćwiczenia relaksacyjne, joga i masaże mogą dodatkowo pomóc w odprężeniu ciała, co pozytywnie wpływa na pozbycie się stresu powodującego ból głowy.

• Lekarstwa bez recepty→ Warto wspomnieć, że lekarstwa nie są w stanie wyleczyć dolegliwości bólowych głowy a jedynie go chwilowo załagodzić. Regularne zażywanie medykamentów lub przyjmowanie ich inaczej niż według podanej instrukcji może prowadzić do uszkodzenia wątroby i innych narządów wewnętrznych. Stałe przyjmowanie leków przeciwbólowych może też prowadzić do uzależnienia a w konsekwencji do chorób psychicznych o podłożu nerwicowym lub depresji. Należy jednak przyznać, że doraźnie przyjmowane środki przeciwbólowe (np. zawierające ibuprofen) skutecznie łagodzą dolegliwości związane z napięciowym bólem głowy.

• Domowe sposoby→ Osłabić przykre dolegliwości związane z występowaniem napięciowego bólu głowy można też z pomocą zimnych kompresów lub gorących kąpieli. Warto zauważyć, że gorące kąpiele nie powinny trwać dłużej niż piętnaście minut. Zimne okłady natomiast najlepiej zrobić z namoczonych zimną wodą ręczników. Taki okład należy położyć na oczach i czole dla uzyskania najlepszych efektów.

• Ograniczenie napięcia i stresu→ warto poświęcić chwilę na odprężenie i relaks kiedy przychodzą pierwsze objawy bólowe. Przerwa w pracy, regularna aktywność fizyczna, medytacja czy też ćwiczenia oddechowe mogą okazać się bardzo skuteczne w eliminacji napięcia i stresu dnia codziennego. W konsekwencji można znacznie zminimalizować występowanie dolegliwości bólowych głowy o charakterze napięciowym.

• Zadbaj o dietę i odpowiednie nawodnienie→ Dieta odgrywa wielką rolę w intensywności, czasie trwania oraz częstotliwości występowania napięciowych dolegliwości bólowych głowy. Warto zatem dbać o zdrową dietę i pamiętać o przyjmowaniu odpowiednich ilości płynów. Ze względu na niebezpieczeństwo wywołania napięciowego bólu głowu powinno się unikać lub znacznie ograniczyć żywność przetworzoną i napoje zawierające kofeinę.

• Właściwa postawa ciała→ spędzanie długich godzin w niewłaściwych pozycjach może prowadzić do bólu szyi, pleców czy też mięśni głowy co w konsekwencji wywołuje napięciowe dolegliwości bólowe. Szczególnie ważne jest by pamiętać o właściwej pozycji gdy kładziemy się do snu lub pracujemy.

• Higiena snu→ niezwykle istotne w terapii napięciowego bólu głowy jest zapewnienie ciału odpoczynku. Sypiając nieregularnie, zbyt krótko lub za długo narażamy się na bóle głowy o charakterze napięciowym. Warto wspomnieć, że kontakt ze świecącym ekranem smartfonu zaburza proces wyciszenia przed snem i naraża mózg na nadmierną stymulację. Najlepiej zapewnić sobie przed snem odpowiednie otoczenie gdzie panuje ciemność, spokój oraz cisza.

• Osteopatia→ terapia u specjalisty z dziedziny osteopatii może przynieść bardzo pozytywne skutki w walce z napięciowymi dolegliwościami bólowymi głowy. Osteopata pomoże też w walce z chronicznym bólem głowy.

• Eliminacja przyczyn dolegliwości bólowych głowy→ warto prowadzić dziennik gdzie zapisywane są wnioski z obserwacji napięciowych dolegliwości bólowych głowy. Dzięki temu działaniu możliwe będzie odnalezienie czynnika wspólnego dla ataków. Wspomniany czynnik może okazać się bodźcem kluczowym co ma potencjał być informacją przełomową w leczeniu napięciowego bólu głowy.

Kiedy napięciowy ból głowy może okazać się niebezpieczny?

Kiedy ból pojawia się tylko czasami i nie jest bardzo silny nie wywołuje naszego niepokoju. Istnieją sytuacje kiedy objawy wymagają niezwłocznej konsultacji lekarskiej. Poniżej zostały wymienione objawy, które powinny skłonić pacjenta do kontaktu ze specjalistą najszybciej, jak to możliwe:

• dezorientacja,
• sztywność szyi,
• nudności,
• wymioty,
• gorączka,
• zaburzenia mowy,
• zaburzenia wzroku,
• niecodzienne problemy z oczami,
• ból głowy na skutek jej obrażeń,
• ból o innym charakterze lub intensywności niż wszystkie dotychczas doświadczone dolegliwości bólowe,
• uporczywe lub silne objawy występujące kilka razy w tygodniu.

Objawy migrenowe

Poza dość charakterystycznym bólem odczuwanym w głowie, który towarzyszy atakom migreny mogą (ale nie muszą) wystąpić również poniższe objawy:

• Nudności
• Światłowstręt
• Mdłości
• Nadwrażliwość na bodźce zapachowe
• Nadwrażliwość na bodźce dźwiękowe
• Wymioty
• Odwodnienie (na skutek wymiotów)
• Omdlenia
• Zaburzenia wegetatywne (mają związek z nieprawidłowościami w funkcjonowaniu autonomicznego układu nerwowego)
• Łzawienie oczu
• Paraliż mięśni odpowiedzialnych za poruszanie gałką oczną (występuje niezwykle rzadko)

Czym właściwie jest migrena?

Potocznie przyjęło się, że migreną nazywamy dolegliwości bólowe głowy o silnym natężeniu. Warto jednak dodać, że migrenę sklasyfikowano jako chorobę przewlekłą, gdzie wymieniony obezwładniający ból głowy jest uważany za najbardziej dokuczliwy jej symptom. Lekarze określają bóle migrenowe jako samoistne lub pierwotne. Mówiąc prościej, bóle te nie mają swojego źródła w żadnej konkretnej chorobie. Bóle bywają tak silne, że skutecznie zaburzają funkcjonowanie osób cierpiących na migreny. Ból związany z migreną ma też charakter napadowy. Nie da się przewidzieć kiedy przyjdzie i w jakiej sytuacji się wtedy znajdziemy. Z tego powodu życie pacjenta cierpiącego na migrenę może zostać sparaliżowane nie tylko przez przeszywający ból migrenowy ale również przez ciągły stres. Świadomość, że napad bólu może przyjść w każdej chwili i skutecznie zaburzyć nasze funkcjonowanie może być źródłem strachu i lęku.

Kto może zachorować na migrenę?

Na migrenę zachorować można niezależnie od płci i wieku. Odnotowano przypadki migreny zarówno u mężczyzn, kobiet jak i u dzieci. Jednak udowodniono, że kobiety cierpią na nią częściej niż mężczyźni. Migrena dotyczy w większości kobiet po okresie dojrzewania. Prawdopodobieństwo wystąpienia bóli migrenowych wzrasta też u osób w średnim wieku. Natomiast w okresie menopauzy u kobiet oraz wraz z procesem starzenia się u mężczyzn, dolegliwości bólowe związane z migreną tracą na sile i częstotliwości występowania. Były też przypadki kiedy choroba mijała u kobiet w czasie ciąży.

Jakie są typy migreny?

Lekarze określają migrenę jako chorobę niejednorodną. Znaczy to, że dolegliwości bólowe z nią związane mogą być odczuwalne dla różnych pacjentów w zupełnie inny sposób. Najczęściej rozróżnia się jednak dwa typy migreny:

1. Migrena z aurą
2. Migrena bez aury

Czym różnią się powyższe typy?

Pierwszemu z wymienionych typów towarzyszą specyficzne zaburzenia wzrokowe o charakterze krótkotrwałym występujące zaraz przed silną falą bólu umiejscowionego w głowie. Poniżej wymienione zostały obrazowe przykłady tego co widzą pacjenci gdy pojawiają się wspomniane wcześniej zaburzenia:

• świetlista powłoka bądź aureola otaczająca zarys postaci w polu widzenia pacjenta
• jasny rozmyty kontur człowieka w zasięgu wzroku chorego
• rozmycie zarysu przedmiotów w polu widzenia pacjenta
• jaskrawe zygzaki przysłaniające wizję chorego
• jasne plamy i plamki przesłaniające widok pacjenta
• kształty, które przypominają zwieńczenia fortyfikacji w polu widzenia chorego

Wspomniana aura migrenowa może objawiać się też za pośrednictwem odrętwień, zaburzeń mowy lub czucia oraz niedowładem kończyn. Mówi się, że migrena z aurą odnosi się do około jednej czwartej wszystkich cierpiących na migrenę.

Dużo bardziej popularny typ migreny bez aury to po prostu nagłe ataki bardzo silnych charakterystycznych dolegliwości bólowych zlokalizowanych w głowie. Ten typ migreny dotyczy około trzech czwartych pacjentów cierpiących na migrenę. Warto zwrócić również uwagę, że uporczywemu bólowi głowy często towarzyszą też inne dolegliwości np. związane z układem pokarmowym.

Istnieje też znaczna grupa specjalistów, którzy dzielą dolegliwości migrenowe w oparciu o poniższy schemat:

1. Migrena przewlekła. ten typ migreny występuje u pacjentów, których ataki migreny dotykają przez co najmniej trzy miesiące pod rząd, przez okres piętnastu dni w miesiącu.
2. Migrena oczna. typ uważany za mało popularny. Dotyczy pacjentów, u których wraz z migreną występują zaburzenia widzenia, zwykle trwające krócej niż piętnaście minut. Wymienione zaburzenia mają charakter jednostronny, przemijający. W przeciwieństwie do migreny z aurą zaburzenia widzenia odnoszą się zazwyczaj tylko do jednego oka.
3. Migrena menstruacyjna lub miesiączkowa. Wspomniany typ migreny dotyczy kobiet przed lub w trakcie krwawienia miesiączkowego. Dolegliwością nie towarzyszy aura. Za najpopularniejszy spośród objawów uważa się przenikliwy, paraliżujący ból głowy. Nieco rzadszymi dolegliwościami towarzyszącymi napadom bólowym są światłowstręt, nudności i wymioty. Aby zweryfikować czy migrena faktycznie ma związek z cyklem menstruacyjnym kobiety należy odnotować trzy przypadki ataków w trzech kolejnych cyklach.
4. Stan migrenowy. Wymieniony typ charakteryzuje się swoją ciągłością. Opisuje przewlekły stan kiedy dolegliwości bólowe trwają nieustająco przez ponad siedemdziesiąt dwie godziny.

Co powoduje migrenę?

Dolegliwości bólowe związane z migreną mogą oczywiście nie być z niczym powiązane i pojawiać się samoistnie.Istnieje jednak znaczna grupa ludzi spośród pacjentów cierpiących na migrenę, która wyróżnia poniższe czynniki wyzwalające:

• Zaburzenia snu (zbyt mało snu lub jego nadmiar)
• Stres
• Zmęczenie
• Silne bodźce zapachowe np. Perfumy
• Niezaspokojone przez dłuższy czas pragnienie
• Niezaspokojony przez dłuższy czas głód
• Odwodnienie
• Aktywność seksualna
• Nagłe zmiany ciśnienia
• Nagłe zmiany warunków atmosferycznych
• Alkohol
• Kofeina
• Niektóre produkty spożywcze np.:
  • żywność wysoko przetworzona,
  • sery,
  • artykuły spożywcze o wysokiej zawartości soli,
  • czerwone mięso.

Leczenie migreny

W kontekście leczenia migreny wyróżniamy dwa typy działania:

1. Leczenie o charakterze doraźnym.
2. Leczenie o charakterze profilaktycznym.

Warto zwrócić uwagę na to jak istotne są działania profilaktyczne u osób, które często są ofiarami ataków migreny. Prowadząc skrupulatnie tzw dziennik migren, pacjent ma szansę zaobserwować jakie czynniki wpływają inicjująco w jego przypadku. Opisując towarzyszące atakom migreny objawy pacjent uczy się czego może się spodziewać. Nierzadko są to działania redukujące stres, ponieważ dają pacjentowi szansę na odnalezienie przewidywalnych elementów w obliczu nieprzewidywalności ataków migreny. Co więcej, odnajdując czynniki wyzwalające ataki migreny można zmniejszyć ryzyko ich wystąpienia poprzez redukcję wspomnianych czynników.

Skąd bierze się ból z tyłu głowy?

Ból głowy ma to do siebie, że istnieje bardzo wiele czynników, które mogą wpływać na jego powstawanie. Dolegliwości bólowe głowy mogą być konsekwencją urazu albo określonych zaburzeń neurologicznych lub występować niezależnie jako oddzielna jednostka chorobowa. Czasami, dolegliwości bólowe zlokalizowane w części potylicznej mogą być objawem poważnej choroby. Aby postawić prawidłową diagnozę i wybrać odpowiednie leczenie niezbędna jest obserwacja natężenia, czasu trwania i dokładnej lokalizacji bólu głowy. Poniżej wymienione zostały najczęstsze przyczyny bólu z tyłu głowy:

1. Migrena→ Dolegliwości bólowe pojawiają się nagle. Zlokalizowane są z boku lub tyłu głowy, w okolicach skroni. Ból promieniuje w kierunku karku. Objawom często towarzyszą: nadwrażliwość na intensywne zapachy, hałas i światło oraz nudności. Aktywność fizyczna często negatywnie wpływa na intensywność wymienionych objawów oraz natężenie dolegliwości bólowych. Ataki migreny są nagłe i mogą się utrzymać nawet do siedemdziesięciu dwóch godzin. Jest grupa chorych cierpiących na migreny, którym towarzyszy również szereg dolegliwości neurologicznych nazywanych aurą migrenową np. utrata apetytu, zaburzenia nastroju, kłopoty z mówieniem, drętwienie lub połowiczny niedowład lub też zaburzenia wzroku.

• Napięciowy ból głowy→ Najczęściej występującą formą dolegliwości bólowych zlokalizowanych z tyłu głowy jest ból napięciowy. Czas jego trwania wynosi zwykle od kilkudziesięciu minut do nawet kilku godzin lub dni. Dolegliwości bólowe pojawiają się w okolicy skroni i przechodzą przez całą głowę na kark. Częstym objawem towarzyszącym jest uczucie ściskania lub rozpierania.  Ataki bólowe mogą pojawiać się kilka razy w miesiącu, niewywołane niczym konkretnym. Za czynniki ryzyka uważane są: niedobór snu, hałas, głód, stres i przemęczenie.

• Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa→ Ból odczuwalny z tyłu głowy może zwiastować patologie w odcinku szyjnym kręgosłupa. Chodzi o szyjnopochodne dolegliwości bólowe głowy. Pacjenci określają wspomniany ból jako kłujący, tępy, rozpoczynający się w odcinku szyjnym ale promieniującym na głowę, ramiona oraz barki. Taki ból często można zdiagnozować u osób, które spotkały wypadki komunikacyjne. Dzieje sią tak kiedy np. Podczas kolizji głowa pacjenta gwałtownie przemieszcza się do tyłu i do przodu, czego konsekwencją jest bolesny uraz w odcinku szyjnym kręgosłupa. Drugim typem szyjopochodnego bólu głowy, który jest bardzo często spotykany jest tzw ‘szyja technologiczna’. Wspomniana dolegliwość pojawiła się jako skutek rozwoju nowoczesnych technologii, między innymi nieustannego korzystania ze smartfonów. Pochylanie głowy do przodu nie jest pozycją ani zdrową ani neutralną dla naszego kręgosłupa. Spędzanie długich godzin w takim ułożeniu jest bardzo szkodliwe dla odcinka szyjnego kręgosłupa, który ulega obciążeniu, co skutkuje bólem potylicy oraz szyi.

• Nadciśnienie tętnicze→ Dolegliwości bólowe odczuwalne z tyłu głowy związane z nadciśnieniem tętniczym najczęściej występują rano i mają charakter rozpierający. Wspomniany ból głowy często występuje w towarzystwie pulsowania i uczucia sztywności w karku. Dolegliwości nasilają rano ze względu na podniesienie się ciśnienia tętniczego. Ciśnienie spada gdy zasypiamy a wzrasta gdy budzimy się.

Jakie są sposoby na ból z tyłu głowy?

Według statystyk pierwszą reakcją na ból głowy jest zazwyczaj sięganie po lekarstwa o działaniu przeciwbólowym. Takie działanie na dłuższą metę nie jest skuteczne, bo nie zwalcza dolegliwości bólowych a jedynie wygłusza je na moment. Ponadto, udowodniono, że częste przyjmowanie leków przeciwbólowych bardzo obciąża wątrobę i żołądek.

Najprostszym sposobem i pierwszym krokiem w walce z dolegliwościami bólowymi odczuwalnymi z tyłu głowy powinno być odpowiednie nawodnienie. Ból często pojawia się lub nasila w skutek odwodnienia. Dziennie powinno się przyjmować co najmniej dwa litry płynów. Kolejnym krokiem jest dbanie o prawidłową postawę ciała. Wiele osób nie wie, że zwyrodnienia kręgosłupa w ogromnym stopniu wpływają na nasze samopoczucie i  nierzadko są przyczyną bólów głowy same w sobie. Należy unikać pochylania się nad smartfonem i dbać o odpowiednie ułożenie ciała w pracy przed komputerem. Powinno się również stwarzać regularne okazje do aktywności fizycznej angażujące mięśnie przykręgosłupowe. Łatwiej utrzymać fizjologiczne krzywizny kręgosłupa i zadbać o jego prawidłowe ułożenie kiedy regularnie wzmacniamy wspomniane mięśnie. Warto również dbać o codzienny wypoczynek oraz dobrą jakość snu. Niedobór snu może prowadzić do wielu problemów ze zdrowiem oraz zaburzeń. Istotna jest też higiena snu. Przed położeniem się spać warto unikać przez parę godzin urządzeń elektronicznych oraz przewietrzyć pomieszczenie, w którym śpimy. Niezwykle ważny też jest dobrze dobrany materac, który zapewni właściwe podparcie dla kręgosłupa.

Zdarza się jednak, że dolegliwości bólowe odczuwalne z tyłu głowy nie są kwestią zmiany trybu życia ani skutkiem niezdrowych nawyków czy przemęczenia. Jeśli częstotliwość pojawiania się wspomnianego bólu i jego siła są wysokie- warto skonsultować się ze specjalistą. Taki ból może świadczyć o poważnym zaburzeniu lub chorobie i nie może być lekceważony. Poniżej zostały wymienione szczególne przypadki, które powinny wpłynąć na decyzje aby niezwłocznie udać się do lekarza:

• Dolegliwości bólowe nie przechodzą i wciąż się nasilają.
• Ból pojawia się nagle i jest niezwykle intensywny.
• Dolegliwości bólowe dotyczą kobiety w ciąży.
• Ból pojawia się podczas aktywności fizycznej.
• Dolegliwości bólowe dotyczą dziecka.
• Ból utrzymujący się stale po urazie głowy.
• Dolegliwości bólowe, którym towarzyszy sztywność karku i gorączka.
• Ból pojawiający się nocy.
• Dolegliwości bólowe zaburzające sen.

• Nadciśnienie
• Zwyrodnienia kręgosłupa
• Nerwobóle
• Choroby zębów
• Zapalenie ucha
• Zapalenie zatok

Oczywiście warto też wspomnieć, że wyżej wymienione przypadłości to tylko kilka z licznych dolegliwości, którym może towarzyszyć objawowy ból głowy. U różnych pacjentów wspomniane dolegliwości bólowe głowy mogą przebiegać nieco inaczej.

Skąd się biorą objawowe bóle głowy?

Na skutek ucisku, przemieszczania się lub pociągania struktur wewnątrzczaszkowych (przykładowo tętnic, opon lub dużych naczyń żylnych) można odczuć dolegliwości bólowe w obrębie głowy. Wspomniane dolegliwości mogą także powstawać w konsekwencji patologicznych zmian w zatokach żylnych mózgu, uszkodzeń kości lub okostnej. Poniżej wymienione schorzenia często również występują w towarzystwie wtórnego bólu głowy:

• Guz mózgu
• Zatrucie tlenkiem węgla
• Zapalenie ucha
• Zapalenie zatok
• Angina paciorkowcowa
• Choroby zębów
• Choroby dziąseł
• Grypa
• Choroby oczu
• Nerwobóle nerwu trójdzielnego
• Alergie
• Zwyrodnienia kręgosłupa
• Nadciśnienie tętnicze
• Zapalenie opon mózgowych
• U palaczy
• U osób nadużywających alkoholu

Warto wspomnieć również o coraz popularniejszej sytuacji, gdy młodzi ludzie przechodzą na dietę, żeby zredukować swoją masę ciała. W ekstremalnych przypadkach pacjenci wprowadzają się w stan niedożywienia. Głód może powodować silne bóle głowy, szczególnie u nastolatków i osób młodych.

Poniżej wymienione zostało jeszcze kilka czynników powodujących dolegliwości bólowe głowy:

• Kontakt ze zbyt silnym bodźcem zapachowym np. mocne perfumy
• Smog zimą i jesienią
• Zbyt długie przebywanie w niewietrzonym pomieszczeniu
• Zbyt długie przebywanie w zadymionym pomieszczeniu

W jaki sposób przebiegają objawowe bóle głowy?

W zależności od pacjenta i choroby, która towarzyszy dolegliwością bólowym mogą one przebiegać w różny sposób. Przykładowo, pacjenci cierpiący na zapalenie zatok przynosowych często uskarżają się na tępy ból o charakterze uciskającym. Wspomniany ból często przybiera na sile po południu oraz przy pochylaniu się do przodu np. żeby sięgnąć po jakiś przedmiot ze stołu, lub po taki który upadł na podłogę.

Natomiast jeśli chodzi o dolegliwości bólowe głowy towarzyszące zwyrodnieniu odcinka szyjnego kręgosłupa mówi się o promieniującym ból głowy, który ciągnie się od szyi w kierunku potylicy i zwiększa się z każdym ruchem głowy do tyłu lub na boki.

Kolejny typ objawowego bólu głowy opisują pacjenci dotknięci nadciśnieniem tętniczym. Najczęściej powstaje on w przebiegu złośliwego nadciśnienia wraz z gwałtownymi wzrostami wartości. Z tego powodu cierpiący na nadciśnienie tętnicze powinni notować w dzienniczku nie tylko codzienne pomiary ciśnienia ale też jak wysokie jest ich ciśnienie podczas napadu dolegliwości bólowych głowy.

Bóle głowy o różnym charakterze spotykają też mężczyzn w przebiegu andropauzy i kobiety w czasie menopauzy. Jeśli chodzi natomiast o bóle głowy towarzyszące infekcją czy grypie, opisywane są najczęściej jako silne i nagłe. Zdarza się, że obok dolegliwości bólowych pacjent skarży się też na światłowstręt oraz nudności.

Jeśli chodzi o bóle głowy pojawiające się przy neuralgii nerwu trójdzielnego, pacjenci skarżą się na krótki, jednostronny ból. Wspomniany ból często porównywany jest przez chorych do silnego, nagłego ukłucia. Dolegliwości bólowe zlokalizowane są w miejscach, za których unerwienie odpowiedzialny jest nerw trójdzielny (żuchwa, szczęka, oko).

Bóle głowy występujące w konsekwencji urazów, niełatwo opisać ze względu na różnorodność urazów i odczuć pacjentów. Po drugie, nie ma dwóch takich samych pacjentów, którzy mają za sobą identyczny uraz oraz dokładnie taki sam stan zdrowia przed urazem. Dolegliwości bólowe w obrębie głowy jako skutek urazu są też niezwykle trudne do zdiagnozowania, bo mogą wystąpić zaraz po urazie głowy lub po wielu latach od urazu. Zdarza się, że ból głowy, który pojawia się po paru tygodniach od wystąpienia urazu jest jednym z objawów rozrastającego się przewlekłego krwiaka mózgu.

Przy chorobach naczyniowych mózgu jak przykładowo krwotok podpajęczynówkowy, ból głowy jest pierwszym objawem. Pojawia się niezwłocznie po krwawieniu z tętniaka. Dla kontrastu, w krwotocznym udarze mózgu oprócz bólu występują też porażenia i niedowłady. W przypadku udaru niedokrwiennego mózgu dolegliwości bólowe głowy przeważnie nie występują.

U pacjentów cierpiących na jaskrę, przy wadach refrakcji, ogólnie w chorobach oczu oraz przy długiej pracy, która angażuje wzrok również odnotowano przypadki  wystąpienia dolegliwości bólowych głowy. Natomiast jeśli chodzi o choroby laryngologiczne (przykładowo: ostre zapalenie zatok przynosowych, ostre zapalenie ucha) bólowi głowy towarzyszą inne objawy takie jak wyciek z nosa lub dolegliwości bólowe ucha. Odnotowano również przewlekłe i uporczywe bóle twarzy oraz głowy w zespole stawu skroniowo-żuchwowego.

Dolegliwości bólowe zlokalizowane w głowie mogą też zwiastować zmiany zapalne w układzie nerwowym jak przykładowo zapalenie mózgu lub zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Zwyczajowo obok bólu głowy występują też bóle mięśni, podwyższona temperatura oraz ogólne osłabienie.

Głowa może boleć także w związku ze zmianami zwyrodnieniowymi zlokalizowanymi w odcinku szyjnym kręgosłupa. Pojawiają się wtedy napady połowicznego bólu głowy. Wspomniany ból, ma swój początek w okolicach szyi i następnie promieniuje do oczodołów i rejonów czołowo-skroniowych.

UWAGA!!!

Jeżeli obok dolegliwości bólowych głowy występują zaburzenia czucia, ataki padaczkowe, poranne mdłości lub niedowłady, pacjent powinien niezwłocznie udać się do lekarza.

Skąd bierze się ból skroniowy?

Ból skroniowy często pojawia się w towarzystwie dolegliwości bólowych w okolicach oczu. Może się zdarzyć, że dolegliwości bólowe pojawiają się również na czubku głowy. Pacjenci opisują wspomniany ból jako ‘rozlany’ z największym natężeniem właśnie w okolicach oczu i skroni. Najczęstsza przyczyna to napięciowy ból głowy. Przeważnie wspomniane bóle nie mają określonej przyczyny. Bóle napięciowe są efektem dużej ilości czynników. Główny powód ich powstawania to stres. Często bóle napięciowe są konsekwencją wymienionych poniżej czynników:

• lęk,
• niedobór snu,
• nadmiar kofeiny,
• nieprawidłowe odżywianie,
• używki.

Dolegliwości bólowe w skroniach mogą być obustronne lub umiejscowione tylko z prawej lub lewej strony. Ból może pojawiać się wskutek podrażnień struktur wspomnianej okolicy, aczkolwiek nierzadko dolegliwości bólowe są konsekwencją patologii układów sąsiadujących. Przykładowo: zębów, zatok obocznych nosa lub ucha.

Poza napięciowymi bólami głowy, popularną przyczyną bólu skroniowego jest migrena. Równie często dolegliwości bólowe okolic skroni można sklasyfikować jako tak zwane ‘bóle klasterowe’ czyli jednostronny ból pojawiający się (najczęściej) w towarzystwie łzawiących oczu. Klasterowym dolegliwością bólowym zazwyczaj towarzyszą również obrzęk powieki lub twarzy (połowy) czy też katar wydobywający się tylko z jednego otworu nosowego. Najczęściej ból klasterowy jest niezwykle intensywny.

Jednostronny ból skroni może też świadczyć o napadzie chorób okulistycznych np. jaskry. Nierzadko ból skroni jest też zwyczajnym bólem wysiłkowym. Nie należy jednak go bagatelizować, bo dolegliwości bólowe skroni mogą być też efektem chorób naczyniowych lub urazów głowy. Zdarza się nawet, że nagły intensywny ból skroni jest sygnałem o niewłaściwym poszerzeniu naczynia krwionośnego (tętniaku), guzach mózgu czy też zakażeniu, które opanowało ośrodkowy układ nerwowy. Rzadziej dolegliwości bólowe skroni świadczą o zapaleniu tętnicy skroniowej, półpaścu usznym, zapaleniu ucha (głownie u dzieci) lub nadciśnieniu tętniczym.

Zdarza się, że określone produkty spożywcze przyczyniają się do powstawania skroniowego bólu głowy. Najpopularniejsze produkty, które mogą doprowadzić do wspomnianych dolegliwości to sery pleśniowe, wino i czekolada. W przypadku wina warto zwrócić uwagę, że pacjenci szczególnie wrażliwi na histaminę reagują bólem głowy właśnie ze względu na kontakt z histaminą. Poniżej zostało wymienione jeszcze kilka czynników, które mogą przyczyniać się do powstawania wspomnianych dolegliwości bólowych:

• nieodpowiednia dieta,
• stres,
• napięcie,
• dolegliwości z przewodu pokarmowego.

Kiedy ból w skroniach może być niebezpieczny?

Niezwykle intensywne dolegliwości bólowe, które zaburzają codzienne funkcjonowanie i nie przechodzą samoistnie, powinny być koniecznie skonsultowane ze specjalistą. Szczególnie niebezpieczny jest ból o bardzo wysokiej intensywności, który przychodzi nagle. Równie niepokojące mogą być przewlekłe dolegliwości bólowe. Szczególnie, jeśli bardzo często się pojawiają. Obniżony komfort życia pacjenta i zaburzone funkcjonowanie na co dzień powinny skłonić do wizyty u lekarza. Specjalista zleci określone badania obrazowe oraz laboratoryjne i przeprowadzi szczegółowy wywiad.

Bóle, które też powinny wzbudzić u pacjentów niepokój i skłonić do natychmiastowej interwencji to takie, których nie można wyeliminować doraźnym podaniem leków przeciwbólowych. Poniżej zostało wymienione jeszcze kilka objawów towarzyszących dolegliwościom bólowym, które mogą świadczyć o potencjalnym niebezpieczeństwie:

• zaburzenia równowagi,
• zaburzenia widzenia,
• objawy oponowe,
• sztywność karku,
• upośledzenie czucia,
• upośledzenie ruchomości kończyn,
• drgawki,
• bóle oczu,
• zaburzenia świadomości,
• nierówne źrenice.

Leczenie skroniowych dolegliwości bólowych

Dolegliwości bólowe w okolicach skroni mają tak wiele przyczyn, że niełatwo jednoznacznie określić metody terapii. Jeżeli ból ma charakter napięciowy, wówczas obowiązkowe są:

• wyeliminowanie stresu,
• odpoczynek,
• odstawienie używek (warto zauważyć, że początkowo dolegliwości bólowe skroni mogą się nasilić po odstawieniu zanim nastąpi poprawa),
• regularne odżywianie,
• ciepłe okłady na głowę.

Bardzo dużą rolę w obraniu właściwego kierunku leczenia odgrywa wywiad kiedy pacjent musi wymienić jak najdokładniej wszystkie objawy towarzyszące. Jeżeli podejrzewa się chorobę zatok obocznych nosa lub zapalenie ucha, pacjent musi skonsultować się z laryngologiem. W przypadku chorób zębów, konieczne jest rozpoczęcie leczenia stomatologicznego. Gdy wystąpią objawy oczne, należy udać się do okulisty. Czasami, pacjenci otrzymują doraźne niesteroidowe lekarstwa przeciwzapalne. Warto jednak zwrócić uwagę, że kluczowe jest postawienie odpowiedniej diagnozy aby skutecznie zwalczyć przyczyny bólu.

Lekarze medycyny często bagatelizują możliwość leczenia manualnego czy fizjoterapeutycznego przepisując swoim pacjentom środki przeciwbólowe. Substancje te niestety nie eliminują przyczyny powstawania bólu. Pacjenci niejednokrotnie są skazani na przewlekły ból lub stałe przyjmowanie leków przeciwbólowych. Dodatkowo nadmierne stosowanie tych substancji może powodować odstawienny ból głowy – ból powstający, kiedy lek przestaje działać.

Już Andrew Taylor Still, twórca osteopatii, pod koniec XIX wieku opisał, jak będąc dzieckiem przypadkiem odkrył metodę leczenia bóli głowy. Pewnego dnia usnął na ziemi z szyją leżącą na linie rozpiętej pomiędzy drzewami. Gdy się obudził zauważył, że ból głowy ustąpił. Od tego dnia, gdy cierpiał na ból głowy, kładł się na ziemi z szyją ułożoną na linie i ból wkrótce ustępował.

Bóle głowy często mają źródło w dysfunkcyjnych strukturach anatomicznych górnego odcinka szyjnego kręgosłupa i powiązanych z nim tkanek miękkich. Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, dyskopatie, urazy, przeciążenia posturalne mogą wywoływać bóle głowy. W osteopatii ważnym pytaniem jest: dlaczego ten pacjent, w tym czasie odczuwa takie dolegliwości? Co spowodowało powstanie dysfunkcji? Zawsze, gdy brak jest jednoznacznej przyczyny, takiej jak uraz, należy zastanowić się gdzie leży pierwotna przyczyna dysfunkcji. Osteopaci analizują postawę ciała i ruchomość poszczególnych części ciała. Badają ruchomość stawów i napięcie tkanek miękkich. W ten sposób rozpatrują problem danego pacjenta w sposób holistyczny. Często przyczyną powstania dysfunkcji w obrębie szyi jest dysfunkcja w innej części ciała. Na przykład płaskostopie powodujące nadmierną rotację kości podudzia i uda oraz funkcjonalne skrócenie całej kończyny dolnej. To może spowodować nadmierne przodopochylenie miednicy i jej asymetryczne obniżenie po stronie płaskostopia. Przez asymetryczne obniżenie miednicy powstaje skrzywienie kręgosłupa, która może doprowadzić do przeciążeń stawów międzywyrostkowych lub dyskopatii w odcinku szyjnym kręgosłupa. Bardzo często spotykaną dysfunkcją kręgosłupa jest nasilona kifoza w odcinku piersiowym. Długotrwałe siedzenie, na przykład przed komputerem oraz brak aktywności fizycznej powoduje trwałe zmiany w ustawieniu kręgosłupa piersiowego oraz znaczne ograniczenie ruchomości stawów kręgosłupa. Nadmierna kifoza często prowadzi do nadmiernej lordozy w odcinku szyjnym. To z kolei jest przyczyną powstawania zmian przeciążeniowych stawów i powiązanych z nimi zmian degeneracyjnych. Dodatkowo takie ustawienie kręgosłupa może powodować wzmożone napięcie mięśni szyi. To napięcie może powodować bóle głowy.

W leczeniu osteopatycznym wszystkie przyczyny są niezwykle ważne. Osteopaci nie koncentrują się tylko na obszarze występowania dolegliwości bólowych, ale analizują i badają całe ciało pacjenta. Takie podejście owocuje większą skutecznością leczenia i bardziej długotrwałymi okresami bez bólu.

Bóle głowy są niezwykle częstą przypadłością. Nawet 65% tych dolegliwości związanych jest z dysfunkcyjnymi strukturami anatomicznymi w obrębie szyi. Prawidłowa diagnoza i ich leczenie jest niezwykle istotne. Leczenie manualne jest niezwykle skuteczną metodą leczenia. Leczenie osteopatyczne stosuje techniki manualne i dzięki holistycznemu spojrzeniu na pacjenta potrafi szybko i skutecznie pomóc pacjentom z dolegliwościami bólowymi głowy.